Smallpox emerged thousands of years ago as one of the deadliest viral pathogens in human history. The airborne disease caused severe systemic organ damage, painful lesions, and high mortality across ancient civilizations. Global trade routes and military conquests carried the epidemic across continents, ultimately killing hundreds of millions of people.
Bệnh đậu mùa xuất hiện từ hàng nghìn năm trước như một trong những mầm bệnh virus nguy hiểm nhất trong lịch sử loài người. Căn bệnh lây truyền qua đường không khí này gây tổn thương nội tạng nghiêm trọng, lở loét đau đớn và tỷ lệ tử vong cao trên khắp các nền văn minh cổ đại. Các tuyến đường thương mại và các cuộc chinh phạt quân sự đã mang dịch bệnh lan khắp các lục địa, cướp đi sinh mạng của hàng trăm triệu người.
10,000 years ago, a deadly virus arose in northeastern Africa.
10.000 năm trước, một loại virus chết người đã xuất hiện ở vùng đông bắc châu Phi.
The virus spread through the air, attacking the skin cells, bone marrow, spleen, and lymph nodes of its victims.
Loại virus này lây lan qua không khí, tấn công các tế bào da, tủy xương, lá lách và các hạch bạch huyết của nạn nhân.
The unlucky infected developed fevers, vomiting, and rashes.
Những người không may bị nhiễm bệnh xuất hiện triệu chứng sốt, nôn mửa và phát ban.
30% of infected people died during the second week of infection.
30% số người nhiễm bệnh đã tử vong trong tuần thứ hai sau khi nhiễm trùng.
Survivors bore scars and scabs for the rest of their lives.
Những người sống sót phải mang những vết sẹo và vảy sần suốt phần đời còn lại.
Smallpox had arrived.
Bệnh đậu mùa đã xuất hiện.
In 1350 B.C., the first smallpox epidemics hit during the Egypt-Hittite war.
Vào năm 1350 trước Công nguyên, đợt dịch đậu mùa đầu tiên đã bùng phát trong cuộc chiến Ai Cập - Hittite.
Egyptian prisoners spread smallpox to the Hittites, which killed their king and devastated his civilization.
Các tù binh Ai Cập đã lây truyền bệnh đậu mùa cho người Hittite, cướp đi sinh mạng của nhà vua và tàn phá nền văn minh của họ.
Insidiously, smallpox made its way around the world via Egyptian merchants, then through the Arab world with the Crusades, and all the way to the Americas with the Spanish and Portuguese conquests.
Một cách âm thầm, bệnh đậu mùa đã lan rộng ra khắp thế giới qua các thương nhân Ai Cập, rồi qua thế giới Ả Rập cùng các cuộc Thập tự chinh, và đến tận châu Mỹ theo các cuộc chinh phạt của người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.
Since then, it has killed billions of people with an estimated 300 to 500 million people killed in the 20th century alone.
Kể từ đó, nó đã cướp đi sinh mạng của hàng tỷ người, với ước tính từ 300 đến 500 triệu người tử vong chỉ riêng trong thế kỷ 20.
But smallpox is not unbeatable.
Nhưng bệnh đậu mùa không phải là không thể đánh bại.