0:00

5:01

The surprising reason you feel awful when you're sick - Marco A. Sotomayor

TED-Ed·5:01·Health·B2

Chương · 5

Chương 1·Paradox of Sickness Symptoms

Hiển thị

Tiếng ViệtAuto-scroll

0:08

It starts with a tickle in your throat that becomes a cough.

Mọi chuyện bắt đầu với một cảm giác ngứa ngáy trong cổ họng rồi dần trở thành những cơn ho.

0:12

Your muscles begin to ache, you grow irritable, and you lose your appetite.

Cơ bắp của bạn bắt đầu nhức mỏi, bạn trở nên dễ cáu kỉnh, và bạn mất đi cảm giác thèm ăn.

0:18

It's official: you've got the flu.

Chính thức rồi: bạn đã bị nhiễm cúm.

0:21

It's logical to assume that this miserable medley of symptoms is the result of the infection coursing through your body, but is that really the case?

Thật hợp lý khi cho rằng mớ triệu chứng khốn khổ này là hậu quả của việc nhiễm trùng đang lan khắp cơ thể bạn, nhưng liệu điều đó có thực sự đúng không?

0:29

What's actually making you feel sick?

Điều gì thực sự đang khiến bạn cảm thấy ốm yếu?

0:32

What if your body itself was driving this vicious onslaught?

Điều gì sẽ xảy ra nếu chính cơ thể bạn mới là kẻ đang dẫn dắt cuộc tấn công dữ dội này?

0:37

You first get ill when a pathogen like the flu virus gets into your system, infecting and killing your cells.

Lần đầu tiên bạn ngã bệnh là khi một mầm bệnh như virus cúm xâm nhập vào cơ thể bạn, lây nhiễm và phá hủy các tế bào của bạn.

0:45

But this unwelcome intrusion has another effect: it alerts your body's immune system to your plight.

Nhưng sự xâm nhập không mong muốn này còn mang một tác động khác: nó cảnh báo hệ thống miễn dịch của cơ thể bạn về tình cảnh hiểm nghèo này.

0:51

As soon as it becomes aware of infection, your body leaps to your defense.

Ngay khi nhận biết được sự nhiễm trùng, cơ thể bạn lập tức lao vào hành động để bảo vệ bạn.

0:57

Cells called macrophages charge in as the first line of attack, searching for and destroying the viruses and infected cells.

Các tế bào được gọi là đại thực bào xung phong vào như tuyến tấn công đầu tiên, lùng sục và tiêu diệt virus cùng các tế bào đã bị nhiễm.

1:06

Afterwards, the macrophages release protein molecules called cytokines whose job is to recruit and organize more virus-busting cells from your immune system.

Sau đó, các đại thực bào giải phóng các phân tử protein gọi là cytokine, có nhiệm vụ chiêu mộ và điều phối thêm nhiều tế bào tiêu diệt virus từ hệ miễn dịch của bạn.

1:17

If this coordinated effort is strong enough, it'll wipe out the infection before you even notice it.

Nếu nỗ lực phối hợp này đủ mạnh mẽ, nó sẽ quét sạch ổ nhiễm trùng trước khi bạn kịp nhận ra.

1:23

But that's just your body setting the scene for some real action.

Nhưng đó mới chỉ là lúc cơ thể bạn chuẩn bị cho một hành động thực sự quy mô hơn.

1:27

In some cases, viruses spread further, even into the blood and vital organs.

Trong một số trường hợp, virus lây lan xa hơn, thậm chí đi vào trong máu và các cơ quan nội tạng quan trọng.

1:33

To avoid this sometimes dangerous fate, your immune system must launch a stronger attack, coordinating its activity with the brain.

Để tránh số phận đôi khi rất nguy hiểm này, hệ miễn dịch của bạn phải phát động một đợt tấn công mạnh mẽ hơn, phối hợp hoạt động nhịp nhàng với não bộ.

1:41

That's where those unpleasant symptoms come in, starting with the surging temperature, aches and pains, and sleepiness.

Đó chính là lúc những triệu chứng khó chịu xuất hiện, bắt đầu bằng thân nhiệt tăng vọt, các cơn đau nhức mình mẩy và cảm giác buồn ngủ triền miên.

1:48

So why do we experience this?

Vậy thì tại sao chúng ta lại trải qua những điều này?

1:51

When the immune system is under serious attack, it secretes more cytokines, which trigger two responses.

Khi hệ miễn dịch bị tấn công nghiêm trọng, nó sẽ tiết ra nhiều cytokine hơn, kích hoạt hai phản ứng chính.

1:58

First, the vagus nerve, which runs through the body into the brain, quickly transmits the information to the brain stem, passing near an important area of pain processing.

Thứ nhất, dây thần kinh phế vị, chạy dọc qua cơ thể đi vào não, nhanh chóng truyền thông tin này về thân não, đi ngang qua một khu vực quan trọng xử lý cảm giác đau.

2:09

Second, cytokines travel through the body to the hypothalamus, the part of the brain responsible for controlling temperature, thirst, hunger, and sleep, among other things.

Thứ hai, các cytokine di chuyển khắp cơ thể đến vùng dưới đồi, phần não bộ chịu trách nhiệm kiểm soát nhiệt độ, cơn khát, cơn đói và giấc ngủ, cùng nhiều chức năng khác.

2:21

When it receives this message, the hypothalamus produces another molecule called prostaglandin E2, which gears it up for war.

Khi nhận được thông điệp này, vùng dưới đồi lập tức sản xuất một phân tử khác gọi là prostaglandin E2, giúp nó sẵn sàng cho cuộc chiến.

2:29

The hypothalamus sends signals that instruct your muscles to contract and causes a rise in body temperature.

Vùng dưới đồi gửi đi các tín hiệu chỉ đạo cơ bắp của bạn co thắt lại và khiến thân nhiệt bắt đầu tăng lên.

2:36

It also makes you sleepy, and you lose your appetite and thirst.

Nó cũng khiến bạn buồn ngủ, đồng thời làm bạn mất đi cảm giác thèm ăn và không còn thấy khát nước.

2:41

But what's the point of all of these unpleasant symptoms?

Nhưng mục đích của tất cả những triệu chứng khó chịu này là gì?

2:44

Well, we're not yet sure, but some theorize that they aid in recovery.

Chúng ta vẫn chưa hoàn toàn chắc chắn, nhưng một số người đưa ra giả thuyết rằng chúng hỗ trợ cho quá trình hồi phục.

2:49

The rise in temperature can slow bacteria and help your immune system destroy pathogens.

Sự gia tăng nhiệt độ có thể làm chậm vi khuẩn và hỗ trợ hệ miễn dịch tiêu diệt các mầm bệnh.

2:55

Sleep lets your body channel more energy towards fighting infection.

Giấc ngủ cho phép cơ thể bạn dồn nhiều năng lượng hơn vào việc chống lại nhiễm trùng.

2:59

When you stop eating, your liver can take up much of the iron in your blood, and since iron is essential for bacterial survival, that effectively starves them.

Khi bạn ngừng ăn, gan của bạn có thể hấp thụ phần lớn lượng sắt trong máu, và vì sắt là yếu tố sống còn đối với sự tồn tại của vi khuẩn, điều đó sẽ khiến chúng bị bỏ đói một cách hiệu quả.

3:09

Your reduced thirst makes you mildly dehydrated, diminishing transmission through sneezes, coughs, vomit, or diarrhea.

Cơn khát giảm đi khiến bạn hơi mất nước nhẹ, làm giảm khả năng lây truyền mầm bệnh qua hắt hơi, ho, nôn mửa hoặc tiêu chảy.

3:18

Though it's worth noting that if you don't drink enough water, that dehydration can become dangerous.

Mặc dù điều đáng lưu ý là nếu bạn không uống đủ nước, tình trạng mất nước đó có thể trở nên nguy hiểm.

3:24

Even the body's aches make you more sensitive, drawing attention to infected cuts that might be worsening, or even causing your condition.

Thậm chí các cơn đau nhức trên cơ thể cũng khiến bạn trở nên nhạy cảm hơn, thu hút sự chú ý đến các vết cắt bị nhiễm trùng có thể đang trở nặng hoặc là nguyên nhân gây ra bệnh trạng của bạn.

3:33

In addition to physical symptoms, sickness can also make you irritable, sad, and confused.

Bên cạnh các triệu chứng thể chất, việc ngã bệnh cũng có thể khiến bạn trở nên cáu kỉnh, buồn bã và mơ màng bối rối.

3:39

That's because cytokines and prostaglandin can reach even higher structures in your brain, disrupting the activity of neurotransmitters, like glutamate, endorphins, serotonin, and dopamine.

Đó là vì cytokine và prostaglandin có thể chạm đến các cấu trúc cao hơn trong não, làm gián đoạn hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh như glutamate, endorphin, serotonin và dopamine.

3:52

This affects areas like the limbic system, which oversees emotions, and your cerebral cortex, which is involved in reasoning.

Điều này tác động đến các khu vực như hệ viền, nơi giám sát cảm xúc, và vỏ não của bạn, nơi phụ trách tư duy lý luận.

4:01

So it's actually the body's own immune response that causes much of the discomfort you feel every time you get ill.

Vì vậy, thực chất chính phản ứng miễn dịch của cơ thể lại là nguyên nhân gây ra phần lớn sự khó chịu mà bạn cảm thấy mỗi lần bị ốm.

4:08

Unfortunately, it doesn't always work perfectly.

Thật không may, cơ chế này không phải lúc nào cũng hoạt động hoàn hảo.

4:11

Most notably, millions of people worldwide suffer from autoimmune diseases, in which the immune system treats normal bodily cues as threats, so the body attacks itself.

Đáng chú ý nhất là hàng triệu người trên thế giới phải chịu đựng các căn bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch coi các tín hiệu bình thường của cơ thể là mối đe dọa, khiến cơ thể tự tấn công chính mình.

4:24

But for the majority of the human race, millions of years of evolution have fine-tuned the immune system so that it works for, rather than against us.

Nhưng đối với đại đa số nhân loại, hàng triệu năm tiến hóa đã tinh chỉnh hệ miễn dịch để nó hoạt động phục vụ chúng ta thay vì chống lại chúng ta.

4:33

The symptoms of our illnesses are annoying, but collectively, they signify an ancient process that will continue barricading our bodies against the outside world for centuries to come.

Những triệu chứng bệnh tật của chúng ta thật phiền toái, nhưng xét về tổng thể, chúng biểu hiện cho một tiến trình cổ xưa sẽ tiếp tục dựng rào chắn bảo vệ cơ thể chúng ta trước thế giới bên ngoài trong nhiều thế kỷ tới.

Transcript