Civilizations emerge through specialized labor, institutional governance, and large-scale cultural cooperation. Despite remarkable technological and social milestones, historical empires consistently face decline and dissolution after several centuries. Societal collapses routinely cause population drops, institutional breakdowns, and severe technological regression.
Các nền văn minh hình thành nhờ sự chuyên môn hóa lao động, sự điều hành của các thể chế và sự hợp tác văn hóa trên quy mô lớn. Bất chấp những cột mốc rực rỡ về công nghệ và xã hội, các đế chế trong lịch sử thường suy tàn và tan rã sau vài thế kỷ. Những đợt sụp đổ xã hội thường kéo theo sự suy giảm dân số, tan rã thể chế và thụt lùi công nghệ nghiêm trọng.
At its height, the Roman Empire was home to about 30% of the world's population, and in many ways it was the Pinnacle of human advancement.
Ở thời kỳ hoàng kim, Đế chế La Mã là nơi sinh sống của khoảng 30% dân số thế giới, và theo nhiều cách, đó là đỉnh cao của sự tiến bộ nhân loại.
Its citizens enjoyed the benefits of central heating, concrete, double glazing, banking, international trade, and upward social Mobility.
Cư dân của đế chế được hưởng những lợi ích như hệ thống sưởi trung tâm, bê tông, kính hai lớp, ngân hàng, thương mại quốc tế và khả năng thăng tiến trong xã hội.
Rome became the first city in history with 1 million inhabitants and was a center of technological, legal, and economic...
Rome trở thành thành phố đầu tiên trong lịch sử đạt quy mô 1 triệu dân, đồng thời là trung tâm công nghệ, pháp lý và kinh tế...
...progress, an Empire impos possible to topple, stable and Rich and Powerful, until it wasn't anymore.
...phát triển, một đế chế bất khả lật đổ, ổn định, giàu có và hùng mạnh, cho đến khi không còn như vậy nữa.
First slowly, then suddenly, the most powerful civilization on Earth collapsed.
Thoạt đầu diễn ra chậm chạp, rồi sau đó ập đến bất ngờ, nền văn minh hùng mạnh nhất trên Trái Đất đã sụp đổ.
By civilization we mean a complex society where labor is specialized and social classes emerge, and which is ruled by institutions.
Khi nói đến văn minh, chúng ta ám chỉ một xã hội phức hợp nơi lao động được chuyên môn hóa, các tầng lớp xã hội xuất hiện, và được vận hành bởi các thể chế.
Civilizations share a dominant Mutual language and culture, and...
Các nền văn minh cùng chia sẻ một ngôn ngữ và nền văn hóa chung chi phối, đồng thời...
...domesticate plants and animals to feed and sustain large cities, where they offer and construct impressive monuments.
...thuần hóa cây trồng và vật nuôi để nuôi sống cũng như duy trì các thành phố lớn, nơi họ xây dựng các tượng đài ấn tượng.
Civilization lets us become efficient on large scales, collect vast amounts of knowledge, and put human Ingenuity and the natural resources of the world to work.
Nền văn minh cho phép chúng ta đạt được hiệu quả trên quy mô lớn, thu thập lượng tri thức khổng lồ, và phát huy trí tuệ con người cùng các nguồn tài nguyên thiên nhiên của thế giới.
Without civilization, most people would never have been born, which makes it a bit concerning that...
Nếu không có nền văn minh, phần lớn con người sẽ không bao giờ được sinh ra, điều này khiến cho thật đáng lo ngại rằng...
...collapse is the rule, not the exception.
...sự sụp đổ là quy luật chứ không phải ngoại lệ.
Virtually all civilizations end on average after 340 years.
Hầu như tất cả các nền văn minh đều kết thúc trung bình sau 340 năm.
Collapse is rarely nice for individuals.
Sự sụp đổ hiếm khi là điều dễ chịu đối với mỗi cá nhân.
Their shared cultural identity is shattered as institutions lose the power to organize people, knowledge is lost, living standards fall, violence increases, and often the population declines.
Bản sắc văn hóa chung của họ bị tan vỡ khi các thể chế mất đi quyền lực tổ chức con người, tri thức bị mai một, mức sống sụt giảm, bạo lực gia tăng và dân số thường suy giảm.
The civilization either completely disappears, is absorbed by stronger...
Nền văn minh hoặc sẽ biến mất hoàn toàn, hoặc bị thôn tính bởi những kẻ láng giềng...
...neighbors, or something new emerges, sometimes with more primitive technology than before.
...hùng mạnh hơn, hoặc một thứ gì đó mới sẽ trỗi dậy, đôi khi với công nghệ thô sơ hơn trước kia.
If this is how it's been over the ages, what about us today?
Nếu đây là quy luật xuyên suốt các thời đại, vậy chúng ta ngày nay thì sao?
Music
[Âm nhạc]
Just as Europeans forgot how to build indoor plumbing and make cement, will we lose our industrial technology and with that our greatest achievements, from $1 Pizza to smartphones or laser eye surgery?
Cũng giống như người châu Âu từng quên cách lắp đặt hệ thống ống nước trong nhà và sản xuất xi măng, liệu chúng ta có đánh mất công nghệ công nghiệp và cùng với đó là những thành tựu vĩ đại nhất, từ bánh pizza 1 đô la đến điện thoại thông minh hay phẫu thuật mắt bằng laser?
Will all this go away too today?
Liệu tất cả những thứ này cũng sẽ biến mất ngày hôm nay?