0:00

5:52

The strangest summer in recorded history - David Biello

TED-Ed·5:52·Technology·B2

Chương · 4

Chương 1·The Cataclysmic Year Without Summer

Hiển thị

Tiếng ViệtAuto-scroll

0:07

It’s April 10th, 1815, and in just a few moments, the sun is going to disappear.

Đó là ngày 10 tháng 4 năm 1815, và chỉ trong vài khoảnh khắc nữa thôi, mặt trời sẽ biến mất.

0:14

On an island in present-day Indonesia, Mount Tambora erupts with a boom that can be heard over 2,000 kilometers away.

Trên một hòn đảo thuộc Indonesia ngày nay, núi lửa Tambora phun trào với tiếng nổ vang rền có thể nghe thấy từ khoảng cách hơn 2.000 kilômét.

0:23

Sulfurous plumes of steam and ash billow thousands of meters into the sky, forming dark storm clouds of soot and lightning.

Những cột khói lưu huỳnh gồm hơi nước và tro bụi cuộn trào hàng nghìn mét lên bầu trời, tạo thành những đám mây bão mịt mù đầy bồ hóng và sấm sét.

0:34

This eruption will go down as the largest in recorded history, but, at this point, its impact is only just beginning.

Vụ phun trào này sẽ đi vào lịch sử với tư cách là vụ phun trào lớn nhất từng được ghi nhận, nhưng tại thời điểm này, tác động của nó mới chỉ vừa bắt đầu.

0:42

Ascending high into the atmosphere, Tambora’s emissions spread across the globe, blotting out the sun for almost an entire year.

Bay cao vào bầu khí quyển, lượng khí thải từ Tambora lan tỏa khắp toàn cầu, che khuất mặt trời trong gần như trọn vẹn một năm.

0:52

The hazy skies and cold weather of 1816 wreak havoc on agriculture, leading to famines all across the Northern Hemisphere.

Bầu trời mù sương và thời tiết giá lạnh của năm 1816 đã tàn phá nặng nề nền nông nghiệp, dẫn đến những nạn đói khắp Bắc Bán Cầu.

1:03

Nations struggle with epidemics, and artists craft bleak tributes to these seemingly apocalyptic times.

Nhiều quốc gia phải vật lộn với dịch bệnh, và giới nghệ sĩ sáng tác nên những tác phẩm ảm đạm tưởng nhớ thời kỳ dường như là tận thế này.

1:11

This was the year without summer—literally one of the darkest periods in human history.

Đây chính là năm không có mùa hè—theo đúng nghĩa đen là một trong những thời kỳ đen tối nhất trong lịch sử nhân loại.

1:18

So why are some modern researchers looking for ways to repeat it?

Vậy thì tại sao một số nhà nghiên cứu hiện đại lại đang tìm cách lặp lại điều đó?

1:23

Obviously, no one wants to replicate this period’s famine and despair.

Rõ ràng là chẳng ai muốn tái hiện nạn đói và nỗi tuyệt vọng của thời kỳ ấy cả.

1:28

But some scientists are interested in using sulfurous haze to block out the sun, and hopefully, slow the effects of global warming.

Nhưng một số nhà khoa học lại quan tâm đến việc dùng lớp mù lưu huỳnh để che bớt mặt trời, và hy vọng sẽ làm chậm lại tác động của sự nóng lên toàn cầu.

1:38

This is one of many proposals in the realm of geoengineering—a class of deliberate, large-scale interventions in Earth’s natural systems intended to help restrain climate change.

Đây là một trong nhiều đề xuất thuộc lĩnh vực địa kỹ thuật—một nhóm các can thiệp quy mô lớn, có chủ đích vào hệ thống tự nhiên của Trái Đất nhằm giúp kiềm chế biến đổi khí hậu.

1:51

Different geoengineering schemes intervene in different systems.

Các kế hoạch địa kỹ thuật khác nhau sẽ can thiệp vào các hệ thống khác nhau.

1:56

Any plans to cool the planet by blocking the amount of sunlight reaching the earth would fall in the category of solar radiation management.

Bất kỳ kế hoạch nào nhằm làm mát hành tinh bằng cách ngăn chặn lượng ánh sáng mặt trời chiếu tới Trái Đất đều thuộc danh mục quản lý bức xạ mặt trời.

2:05

Some of these proposals are massive in scale, such as suggestions to create a helpful version of volcanic plumes or build a giant sunshade in Earth’s orbit.

Một số đề xuất trong số này có quy mô khổng lồ, chẳng hạn như gợi ý tạo ra một phiên bản hữu ích của các cột khói núi lửa hoặc chế tạo một tấm che nắng khổng lồ trong quỹ đạo Trái Đất.

2:17

Others are more limited, focusing on enhancing natural cooling systems.

Những đề xuất khác thì giới hạn hơn, tập trung vào việc tăng cường các hệ thống làm mát tự nhiên.

2:22

For example, researchers might enlarge marine clouds or make Earth reflect more sunlight by building huge swaths of white surfaces.

Ví dụ, các nhà nghiên cứu có thể làm tăng kích thước mây đại dương hoặc giúp Trái Đất phản xạ nhiều ánh sáng mặt trời hơn bằng cách xây dựng những dải bề mặt màu trắng trải rộng.

2:33

Many of these plans sound more than a little strange.

Nhiều kế hoạch trong số này nghe qua có vẻ khá kỳ dị.

2:36

But there’s reason to believe they might work, not least because of natural events like the eruption of Tambora.

Nhưng hoàn toàn có lý do để tin rằng chúng có thể phát huy tác dụng, một phần không nhỏ là nhờ vào các hiện tượng tự nhiên như vụ phun trào của núi lửa Tambora.

2:43

Scientists know that volcanic eruptions have periodically cooled the climate.

Các nhà khoa học biết rằng những vụ phun trào núi lửa theo định kỳ từng làm hạ nhiệt khí hậu.

2:48

Both the Pinatubo eruption in 1991 and 1883′s blast of Krakatoa reduced global average temperatures by at least half-a-degree Celsius for up to a year.

Cả vụ phun trào Pinatubo năm 1991 lẫn vụ nổ Krakatoa năm 1883 đều làm giảm nhiệt độ trung bình toàn cầu ít nhất nửa độ C trong tối đa một năm.

3:01

These cooling effects are global and fast acting—but they're also incredibly risky.

Những hiệu ứng làm mát này diễn ra trên quy mô toàn cầu và có tác dụng nhanh chóng—nhưng chúng cũng vô cùng mạo hiểm.

3:07

The Earth is a chaotic system where even the smallest changes can create countless unpredictable ripple effects.

Trái Đất là một hệ thống hỗn loạn, nơi mà ngay cả những thay đổi nhỏ nhất cũng có thể tạo ra vô số phản ứng dây chuyền không thể lường trước.

3:14

We know that cooling temperatures impacts precipitation, extreme weather, and other climate phenomena, but it’s difficult for even the most advanced computer models to predict how or where these consequences will occur.

Chúng ta biết rằng việc giảm nhiệt độ sẽ ảnh hưởng đến lượng mưa, thời tiết cực đoan và các hiện tượng khí hậu khác, nhưng ngay cả những mô hình máy tính tiên tiến nhất cũng rất khó dự đoán những hệ quả này sẽ xảy ra như thế nào hoặc ở đâu.

3:29

One country’s solar radiation management might be another country’s unnatural disaster, causing extreme weather or crop failures like those following Tambora’s eruption.

Biện pháp quản lý bức xạ mặt trời của một quốc gia có thể trở thành thảm họa nhân tạo của một quốc gia khác, gây ra thời tiết cực đoan hoặc mất mùa tương tự như sau vụ phun trào của Tambora.

3:41

And even if these schemes did safely cool the planet, solar radiation management doesn’t address the greenhouse gases that are causing global warming.

Và ngay cả khi những phương án này có thể làm mát hành tinh một cách an toàn, quản lý bức xạ mặt trời cũng không hề giải quyết được các khí nhà kính đang gây ra sự nóng lên toàn cầu.

3:50

These solutions are just highly experimental band-aids that the world would have to endure for at least a few decades while we work on actually removing CO2 from the air.

Những giải pháp này chỉ là những miếng băng dán mang tính thử nghiệm cao mà thế giới sẽ phải cam chịu trong ít nhất vài thập kỷ trong khi chúng ta tìm cách loại bỏ CO2 khỏi không khí trong thực tế.

4:01

And if we pulled that band-aid off prematurely, global temperatures could rapidly rebound, causing a period of intense super warming.

Và nếu chúng ta bóc miếng băng dán đó ra quá sớm, nhiệt độ toàn cầu có thể bật tăng nhanh chóng, gây ra một giai đoạn siêu ấm lên dữ dội.

4:12

For these reasons and more solar radiation management is risky.

Vì những lý do này và nhiều lý do khác nữa, quản lý bức xạ mặt trời là một điều đầy rủi ro.

4:17

Today, researchers are running small-scale experiments, such as enhancing marine clouds to protect the Great Barrier Reef from further heating and bleaching.

Ngày nay, các nhà nghiên cứu đang tiến hành các thí nghiệm quy mô nhỏ, chẳng hạn như làm tăng cường mây đại dương để bảo vệ Rạn san hô Great Barrier khỏi bị nóng lên và tẩy trắng thêm.

4:27

And most scientists agree that we should pursue ways to cut emissions and remove atmospheric CO2 first and foremost.

Và hầu hết các nhà khoa học đều đồng ý rằng trước hết và quan trọng nhất, chúng ta phải tìm cách cắt giảm khí thải và loại bỏ CO2 trong bầu khí quyển.

4:35

However, there are reasons to keep studying these more aggressive approaches.

Tuy nhiên, vẫn có những lý do để tiếp tục nghiên cứu các phương pháp tiếp cận quyết liệt hơn này.

4:40

Desperate times call for desperate measures, and in the future, geoengineering might be civilization’s last resort.

Tình thế hiểm nghèo đòi hỏi những biện pháp quyết liệt, và trong tương lai, địa kỹ thuật có thể là cứu cánh cuối cùng của nền văn minh.

4:48

Furthermore, some of these plans would be shockingly easy to execute by some rogue actor with enough cash.

Hơn nữa, một số kế hoạch này lại có thể dễ dàng đến kinh ngạc để một cá nhân bất tuân nào đó có đủ tiền thực hiện.

4:55

So we’ll want to be prepared if someone starts geoengineering without governmental approval.

Vì vậy, chúng ta sẽ cần phải sẵn sàng chuẩn bị nếu có ai đó bắt đầu thực hiện địa kỹ thuật mà không có sự chấp thuận của chính phủ.

5:00

But perhaps the most important reason to investigate the impacts of geoengineering is that people are already making large scale interventions in the atmosphere.

Nhưng có lẽ lý do quan trọng nhất để điều tra các tác động của địa kỹ thuật là con người vốn dĩ đã và đang tiến hành những can thiệp quy mô lớn vào bầu khí quyển rồi.

5:11

In many ways, climate change is an unintended geoengineering project fueled by the emissions generated from centuries of burning fossil fuels.

Theo nhiều cách, biến đổi khí hậu chính là một dự án địa kỹ thuật ngoài ý muốn, được thúc đẩy bởi lượng khí thải tích tụ qua hàng thế kỷ đốt nhiên liệu hóa thạch.

5:21

And unless we take action to curb emissions and draw CO2 out of the atmosphere soon, summer may never be the same again.

Và trừ khi chúng ta sớm hành động để kiềm chế khí thải và rút CO2 ra khỏi bầu khí quyển, mùa hè có thể sẽ không bao giờ còn như trước nữa.

Transcript

Hiển thị

The Cataclysmic Year Without Summer

David Biello chronicles the cataclysmic 1815 eruption of Mount Tambora and its devastating global aftermath. Atmospheric ash blanketed the planet, sparking severe agricultural collapse, widespread famine, and profound societal turmoil across the Northern Hemisphere.

David Biello tường thuật lại vụ phun trào thảm khốc của núi lửa Tambora vào năm 1815 và những hậu quả tàn khốc trên toàn cầu. Tro bụi tích tụ trong khí quyển đã bao phủ hành tinh, châm ngòi cho sự sụp đổ nghiêm trọng của nền nông nghiệp, nạn đói lan rộng và sự hỗn loạn sâu sắc trong xã hội khắp Bắc Bán Cầu.